داروی لکنت زبان در کودکان چیست؟

مرکز نورولند
مدت مطالعه: ۹ دقیقه

داروی لکنت در کودکان چیست؟ چرا گفتاردرمانی از دارو مهم‌تر است

لکنت در کودکان یکی از نگرانی‌های شایع والدین است، به‌خصوص وقتی کودک در هنگام صحبت کردن دچار تکرار صداها، کشش هجاها، مکث‌های غیرعادی یا گیر کردن روی کلمات می‌شود. در چنین شرایطی، خیلی از خانواده‌ها به‌دنبال «داروی لکنت» می‌گردند، اما از نظر علمی باید بدانیم که لکنت یک اختلال پیچیده در روانی گفتار است و با یک دارو درمان نمی‌شود. [۱][۲]

والدین معمولاً از سر دلسوزی سراغ هر گزینه‌ای می‌روند که بتواند به فرزندشان کمک کند. با این حال، وقتی صحبت از اختلالات گفتاری می‌شود، مخصوصاً لکنت، باید میان درمان‌های واقعی و راهکارهای غیراثبات‌شده تفاوت گذاشت. آنچه بیشترین پشتوانه علمی را دارد، مراجعه زودهنگام به گفتاردرمانگر، آموزش خانواده و اصلاح شیوه ارتباط با کودک است. [۳][۴][۵]

اگر منظور از داروی لکنت، دارویی باشد که بتواند لکنت را به‌طور قطعی درمان کند، پاسخ علمی این است که چنین داروی استاندارد و اثبات‌شده‌ای برای درمان لکنت کودکان وجود ندارد. در مرورهای نظام‌مند درمان‌های دارویی، شواهد موجود محدود، کم‌کیفیت و غیرقطعی بوده‌اند و هیچ دارویی به‌عنوان درمان استاندارد لکنت معرفی نشده است. [۲][۶]

ASHA لکنت را به‌عنوان اختلالی در جریان گفتار معرفی می‌کند که می‌تواند بر اثربخشی ارتباط، کارایی ارتباط و تمایل فرد به صحبت کردن اثر بگذارد. بنابراین، درمان آن هم باید روی خودِ الگوی گفتار و تجربه ارتباطی کودک متمرکز باشد. به همین دلیل است که گفتاردرمانی، درمان خط اول محسوب می‌شود. [۴][۱]

در بسیاری از خانواده‌ها، واژه «دارو» به معنای چیزی است که بتواند سریع و بدون زحمت مشکل را برطرف کند. اما لکنت از آن دست مشکلاتی نیست که با یک قرص یا شربتِ کوتاه‌مدت برطرف شود. این اختلال معمولاً نیاز به ارزیابی دقیق، برنامه درمانی مرحله‌به‌مرحله و همکاری خانواده دارد. [۷][۳][۴]

چرا دارو درمان اصلی نیست؟

دارو ممکن است در بعضی کودکان برای مسائل همراه مثل اضطراب یا تنش شدید مطرح شود، اما شواهد موجود نشان می‌دهد که دارودرمانی به‌تنهایی درمان مؤثر و قابل اتکایی برای لکنت کودکان نیست. در مرورهای نظام‌مند مداخلات لکنت، درمان‌های مبتنی بر گفتار برای کودکان اثرگذار گزارش شده‌اند، در حالی که شواهدی برای درمان‌های دارویی به‌عنوان مداخله استاندارد وجود نداشته است. [۶][۸][۹][۲][۳]

از طرف دیگر، لکنت فقط یک «علامت» ساده نیست؛ بخشی از یک الگوی پیچیده ارتباطی و رشدی است. کودک ممکن است در برخی موقعیت‌ها بیشتر لکنت کند و در برخی موقعیت‌ها کمتر. این نوسان باعث می‌شود خانواده‌ها گاهی به اشتباه تصور کنند یک دارو یا خوراکی خاص مشکل را حل کرده، در حالی که واقعیت چنین نیست. [۱][۷]

همچنین شواهد ASHA نشان می‌دهد که خدمات گفتاردرمانی می‌توانند میزان لکنت، شدت آن، نگرش کودک نسبت به صحبت کردن و اجتناب از موقعیت‌های ارتباطی را بهبود دهند. این یعنی اگر هدف ما فقط کم‌کردن یک علامت ظاهری نباشد و بخواهیم کیفیت ارتباط کودک را بهتر کنیم، باید به سراغ درمان تخصصی گفتاردرمانی برویم. [۵][۴]

نقش گفتاردرمانی

گفتاردرمانی برای لکنت کودکان، یک مداخله ساختارمند و مبتنی بر شواهد است. در این درمان، گفتاردرمانگر بر اساس سن کودک، شدت علائم، شرایط رشدی و الگوی گفتاری او، برنامه‌ای طراحی می‌کند که می‌تواند شامل آموزش والدین، اصلاح الگوی گفتار، کاهش فشار ارتباطی و تمرین‌های هدفمند باشد. [۹][۳][۴]

در کودکان پیش‌دبستانی، مداخلات مستقیم و غیرمستقیم گفتاردرمانی نتایج خوبی نشان داده‌اند، و در مرورهای علمی، برنامه‌هایی مانند Lidcombe Program در کاهش لکنت مؤثر گزارش شده‌اند. علاوه بر این، ASHA تأکید می‌کند که خدمات گفتاردرمانی نه‌تنها روانی گفتار را بهبود می‌دهند، بلکه اعتمادبه‌نفس و رضایت کودک از ارتباط را هم بالا می‌برند. [۴][۵][۹]

درمان گفتاردرمانی به این معنا نیست که فقط روی تلفظ کار شود. در بسیاری از کودکان، درمانگر روی سرعت گفتار، تنفس، نوبت‌گیری در صحبت، کاهش اضطراب ارتباطی و نحوه پاسخ دادن والدین هم کار می‌کند. این رویکرد چندبُعدی دقیقاً همان چیزی است که لکنت به آن نیاز دارد. [۵][۴]

لکنت رشدی چیست؟

یکی از رایج‌ترین انواع لکنت در کودکان، لکنت رشدی است. این نوع لکنت معمولاً در سال‌های اولیه رشد گفتار دیده می‌شود و اغلب با مرحله‌ای از رشد کودک همراه است که هنوز مهارت‌های زبانی و گفتاری او به‌طور کامل تثبیت نشده‌اند. [۷][۱]

همه کودکان در مسیر رشد گفتار، گاهی مکث می‌کنند یا واژه‌ای را تکرار می‌کنند. اما وقتی این ناروانی‌ها تکرار شونده، شدید، همراه با فشار بدنی یا اجتناب از حرف زدن باشند، احتمال لکنت مطرح می‌شود. در این زمان، مهم است که والدین بین ناروانی رشدی موقت و لکنت پایدار تفاوت قائل شوند. [۴][۷]

تشخیص زودهنگام در لکنت رشدی بسیار مهم است. چون هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال بهبود بیشتر می‌شود و کودک کمتر درگیر ترس از صحبت کردن یا اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی می‌شود. همین موضوع یکی از دلایل اصلی اهمیت مراجعه به گفتاردرمانگر است. [۵][۴]

چه علائمی مهم هستند؟

همه تکرارهای گفتاری به معنی لکنت پایدار نیستند، اما بعضی نشانه‌ها باید جدی گرفته شوند. اگر کودک در شروع جمله مشکل دارد، صداها را می‌کشد، هجاها را تکرار می‌کند، روی کلمات گیر می‌کند یا همراه با تنش بدنی صحبت می‌کند، بهتر است ارزیابی گفتاردرمانی انجام شود. [۱][۷]

نشانه‌های دیگری مثل اجتناب از حرف زدن، ناراحتی هنگام صحبت در جمع، یا کاهش تمایل کودک به شرکت در مکالمه هم اهمیت دارند. ASHA همچنین تأکید می‌کند که در کودکان پیش‌دبستانی، تمایز بین ناروانی طبیعی و لکنت واقعی، بخش مهمی از ارزیابی است. چون لکنت فقط یک مشکل زبانی نیست؛ می‌تواند بر تجربه عاطفی و اجتماعی کودک هم اثر بگذارد. [۷][۱][۴]

بعضی والدین متوجه می‌شوند که کودکشان در خانه راحت‌تر حرف می‌زند اما در جمع یا هنگام هیجان، لکنتش بیشتر می‌شود. این الگو نیز می‌تواند نشانه‌ای از لکنت باشد و نباید نادیده گرفته شود. گاهی هم کودک برای پنهان کردن مشکل، از صحبت کردن فرار می‌کند یا پاسخ‌های کوتاه می‌دهد؛ این رفتارها هم هشداردهنده‌اند. [۴][۷]

آیا لکنت دارو دارد؟

پاسخ کوتاه و علمی این است: داروی قطعی و استاندارد برای درمان لکنت کودکان وجود ندارد. بعضی داروها ممکن است در شرایط خاص و برای مشکلات همراه مانند اضطراب، تحت نظر پزشک بررسی شوند، اما این داروها درمان خود لکنت نیستند. [۸][۲][۶]

این نکته بسیار مهم است، چون بعضی خانواده‌ها به امید درمان سریع، سراغ داروهایی می‌روند که یا اصلاً برای لکنت طراحی نشده‌اند یا شواهد کافی برای اثربخشی آن‌ها وجود ندارد. مصرف خودسرانه چنین داروهایی هم می‌تواند خطرناک باشد و هم باعث شود زمان طلایی درمان از دست برود. [۲][۳][۶][۴]

از نظر علمی، لکنت بیشتر به الگوهای گفتاری، هماهنگی عصبی-حرکتی، هیجان و تجربه ارتباطی مربوط است. بنابراین، درمان باید روی همان بخش‌ها متمرکز شود، نه صرفاً روی سرکوب موقت علائم. [۳][۱][۴]

رفتار درست والدین

رفتار والدین نقش مهمی در مسیر درمان دارد. کودکی که لکنت دارد، بیش از هر چیز به شنونده‌ای صبور و محیطی آرام نیاز دارد، نه اصلاح مداوم یا عجله برای تمام کردن جمله‌اش. قطع کردن صحبت کودک، کامل کردن جمله او، یا ایجاد فشار برای «درست حرف زدن» معمولاً شرایط را سخت‌تر می‌کند. [۵][۴]

والدین باید بدانند که لکنت، نشانه بی‌توجهی، کم‌هوشی یا لجبازی کودک نیست. وقتی خانواده این موضوع را درست درک کند، واکنش‌هایشان هم آرام‌تر و مؤثرتر می‌شود. صحبت کردن آرام، تماس چشمی مناسب، گوش دادن بدون قضاوت و ایجاد فضای امن گفت‌وگو، از مهم‌ترین حمایت‌ها برای کودک هستند. [۱][۴][۵]

بهتر است والدین از جملات هشداردهنده مثل «آروم حرف بزن» یا «نفس بکش و بعد حرف بزن» به‌صورت مکرر و دستوری استفاده نکنند. این کارها معمولاً اضطراب کودک را بیشتر می‌کند. در عوض، الگوی آرام و مطمئن صحبت کردن در خانه، اثر بسیار بهتری دارد. [۴][۵]

کارهای مفید در خانه

چند کار ساده می‌تواند در خانه به کودک کمک کند، البته نه به‌عنوان جایگزین درمان تخصصی، بلکه به‌عنوان حمایت مکمل: [۵][۴]

  • آرام و شمرده‌تر صحبت کنید تا کودک الگوی ارتباطی آرام‌تری ببیند. [۴]
  • هنگام لکنت، حرف کودک را قطع نکنید و برای پاسخ دادن به او زمان بدهید. [۵][۴]
  • کودک را برای حرف زدن تحت فشار نگذارید. [۱][۴]
  • درباره لکنت جلوی کودک با لحن منفی یا هشداردهنده صحبت نکنید. [۴]
  • تمرین‌های پیشنهادی گفتاردرمانگر را منظم انجام دهید. [۹][۴]

اگر کودک از حرف زدن در بعضی موقعیت‌ها می‌ترسد، بهتر است ابتدا با موقعیت‌های کوتاه، امن و بدون قضاوت شروع کنید. هدف این است که کودک احساس کند گفتنِ حرفش امن است و لازم نیست برای هر کلمه بجنگد. [۱][۵][۴]

چرا مراجعه زودهنگام مهم است؟

در لکنت، زمان اهمیت زیادی دارد. هرچه مداخله زودتر شروع شود، احتمال کنترل بهتر علائم و کاهش پیامدهای عاطفی و اجتماعی بیشتر است. بسیاری از کودکانی که زود ارزیابی می‌شوند، بهتر به درمان پاسخ می‌دهند و کمتر دچار ترس از صحبت کردن می‌شوند. [۳][۵][۴]

تعویق در مراجعه به متخصص، می‌تواند باعث شود کودک به الگوی نادرست گفتار عادت کند یا از موقعیت‌های ارتباطی اجتناب کند. این اجتناب به مرور می‌تواند اعتمادبه‌نفس او را پایین بیاورد و درمان را پیچیده‌تر کند. به همین دلیل، وقتی والدین نشانه‌های پایدار لکنت را می‌بینند، بهتر است سریع‌تر اقدام کنند. [۵][۴]

تفاوت دارو و گفتاردرمانی در لکنت

دارو و گفتاردرمانی دو مسیر کاملاً متفاوت هستند. دارو معمولاً برای اثرگذاری زیستی یا شیمیایی در بدن استفاده می‌شود، اما گفتاردرمانی بر مهارت، رفتار و الگوی ارتباطی تمرکز دارد. در لکنت، آنچه کودک نیاز دارد، فقط تغییر در بدن نیست؛ او باید یاد بگیرد چگونه راحت‌تر، آرام‌تر و با فشار کمتر صحبت کند. [۶][۲][۱][۴]

گفتاردرمانی به کودک کمک می‌کند مهارت‌های لازم برای کنترل گفتار را پیدا کند. همچنین به والدین می‌آموزد که چگونه پاسخ دهند، چگونه فشار را کم کنند و چگونه محیطی امن برای ارتباط بسازند. این رویکرد، هم علمی‌تر است و هم با نیاز واقعی کودک سازگارتر. [۴][۵]

آیا می‌توان فقط صبر کرد؟

بعضی والدین امیدوارند لکنت با گذشت زمان خودبه‌خود خوب شود. در بعضی کودکان، ناروانی‌های گذرا ممکن است واقعاً موقتی باشند، اما این موضوع را نمی‌توان به همه تعمیم داد. اگر لکنت ادامه‌دار باشد، شدیدتر شود یا با اجتناب و تنش همراه باشد، صبر کردنِ طولانی می‌تواند فرصت درمان را از بین ببرد. [۷][۵][۴]

به همین دلیل، «صبر کردن» نباید جایگزین ارزیابی تخصصی شود. حتی اگر در نهایت مشخص شود کودک نیاز به درمان ندارد، همین ارزیابی می‌تواند خیال والدین را راحت کند و مسیر درست را نشان دهد. پس بهترین کار، حدس زدن نیست؛ ارزیابی است. [۷][۴]

جمع‌بندی

در پاسخ به این پرسش که «داروی لکنت در کودکان چیست؟» باید گفت: درمان دارویی، درمان اصلی لکنت نیست و شواهد معتبر، گفتاردرمانی را مسیر مؤثرتر و علمی‌تر می‌دانند. داروها شاید در بعضی شرایط خاص برای مشکلات همراه بررسی شوند، اما جای درمان گفتاردرمانی را نمی‌گیرند. [۲][۶][۳][۵][۴]

اگر کودکی لکنت دارد، بهترین کار مراجعه به گفتاردرمانگر است؛ چون درمان زودهنگام می‌تواند به بهبود روانی گفتار، کاهش اضطراب ارتباطی و افزایش اعتمادبه‌نفس کودک کمک کند. به همین دلیل، به‌جای جست‌وجوی داروی معجزه‌آسا، باید روی ارزیابی تخصصی، آموزش والدین و مداخله زودهنگام تمرکز کرد. [۳][۱][۵][۴]

در لینک زیر خانم دکتر ولی‌تبار به صورت جامع و کامل، هر آنچه که در مورد لکنت کودکان باید بدانید را توضیح داده‌اند و از شما دعوت می‌کنیم که به دیدن ویدیو بپردازید: https://koodaksun.com/content/567 .

منابع اصلی این متن: ASHA Practice Portal on Fluency Disorders، ASHA evidence factsheet for children who stutter، و مرورهای علمی درباره درمان دارویی و مداخلات لکنت در کودکان. [۶][۲][۳][۷][۱][۵][۴]

منابع

مشاوره آنلاین

شما می توانید از طریق فرم زیر مشکل کودک خود را با ما در میان بگذارید. کارشناسان ما در با توجه به زمان مقتضی با شما تماس بگیرند.

افزودن دیدگاه جدید