تعریف و انواع لکنت زبان + راه های درمان لکنت زبان

مرکز نورولند
مدت مطالعه: ۹ دقیقه

لکنت یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی گفتار است و می‌تواند روی کیفیت ارتباط، اعتمادبه‌نفس، مشارکت در جمع و حتی تجربه‌های تحصیلی کودک اثر بگذارد. بسیاری از والدین ابتدا این مشکل را یک ناروانی ساده می‌بینند، اما وقتی تکرار صداها، گیر کردن روی کلمات یا مکث‌های ناخواسته ادامه پیدا می‌کند، لازم است موضوع جدی گرفته شود. تشخیص زودهنگام و مداخله تخصصی می‌تواند از تثبیت الگوهای نادرست گفتاری جلوگیری کند و روند رشد ارتباطی کودک را بهتر پیش ببرد. [۳][۶][۷][۱][۲]

از نگاه بالینی، لکنت فقط یک تپق یا عجله در حرف زدن نیست. این اختلال با هماهنگی گفتاری، برنامه‌ریزی زبانی و کنترل حرکتی اندام‌های گفتاری ارتباط دارد و به همین دلیل، درمان آن هم باید چندبعدی باشد. در این مقاله، لکنت را از تعریف و علائم تا انواع و راه‌های درمان، به زبان ساده و کاربردی بررسی می‌کنیم. [۷][۸][۱][۲][۳]

لکنت چیست؟

لکنت به اختلالی در روانی گفتار گفته می‌شود که در آن جریان طبیعی صحبت کردن دچار اختلال می‌شود. این اختلال معمولاً با تکرار صداها یا هجاها، کشش غیرعادی صدا، مکث‌های طولانی یا گیر کردن روی یک واژه همراه است. در بعضی افراد، نشانه‌ها خفیف هستند و در بعضی دیگر، آن‌قدر شدید می‌شوند که بر ارتباط روزمره اثر می‌گذارند. [۸][۱][۲][۳]

برخلاف تصور عمومی، لکنت نشانه ضعف هوشی یا ناتوانی ذهنی نیست. این اختلال بیشتر به نحوه هماهنگی سیستم عصبی، زبانی و حرکتی مربوط می‌شود و به همین دلیل، نباید با خجالتی بودن یا کم‌حرفی ساده اشتباه گرفته شود. در کودکان، لکنت اغلب در سال‌های اولیه رشد گفتار ظاهر می‌شود و اگر به‌موقع شناسایی شود، درمان آن مؤثرتر خواهد بود. [۱][۲][۷][۸]

چرا باید لکنت را جدی گرفت؟

لکنت اگر درمان نشود، فقط در سطح گفتار باقی نمی‌ماند. بسیاری از کودکان به‌مرور دچار اضطراب، شرم، کاهش اعتمادبه‌نفس و اجتناب از صحبت کردن می‌شوند. در چنین شرایطی، کودک ممکن است از پاسخ دادن در کلاس، بازی با همسالان یا حتی صحبت با اعضای خانواده خودداری کند. [۲][۳]

از طرف دیگر، فشار روانی و واکنش‌های نادرست اطرافیان می‌تواند لکنت را شدیدتر کند. سرزنش، عجله دادن، تصحیح مداوم گفتار یا کامل کردن جمله‌های کودک، معمولاً نتیجه مطلوبی ندارد و حتی می‌تواند ترس از حرف زدن را بیشتر کند. به همین دلیل، آگاهی خانواده از ماهیت لکنت و شیوه برخورد درست، بخش مهمی از درمان به‌شمار می‌آید. [۹][۳]

انواع لکنت

لکنت را می‌توان از چند زاویه دسته‌بندی کرد، اما یکی از رایج‌ترین تقسیم‌بندی‌ها بر اساس منشأ آن است. شناخت نوع لکنت کمک می‌کند درمانگر مسیر مناسب‌تری را انتخاب کند و خانواده هم درک دقیق‌تری از شرایط کودک داشته باشد. [۷][۸][۲]

لکنت رشدی

لکنت رشدی شایع‌ترین نوع لکنت است و معمولاً در دوران کودکی شروع می‌شود. این نوع لکنت اغلب زمانی دیده می‌شود که مهارت‌های گفتار و زبان کودک هنوز به اندازه نیازهای کلامی او نرسیده‌اند. به زبان ساده، کودک می‌خواهد بیشتر و سریع‌تر از توان فعلی زبانش حرف بزند و همین ناهماهنگی باعث بروز لکنت می‌شود. [۸][۲][۷]

در این نوع، زمینه ژنتیکی هم می‌تواند نقش داشته باشد. اگر در خانواده سابقه لکنت وجود داشته باشد، احتمال بروز آن در کودک بیشتر می‌شود. البته این موضوع به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست و شرایط محیطی، هیجانی و رشد زبانی هم اهمیت دارند. [۲][۷][۸]

لکنت نوروژنیک

لکنت نوروژنیک زمانی رخ می‌دهد که بخش‌هایی از سیستم عصبی درگیر شوند. این نوع معمولاً پس از آسیب‌های مغزی، سکته، ضربه به سر یا بیماری‌های عصبی دیده می‌شود. در این حالت، هماهنگی لازم میان مغز و اندام‌های گفتاری مختل می‌شود و فرد در روان صحبت کردن دچار مشکل می‌گردد. [۷][۸]

این نوع لکنت بیشتر در بزرگسالان یا افرادی دیده می‌شود که قبلاً گفتار روانی داشته‌اند و بعد از یک آسیب عصبی، دچار ناروانی شده‌اند. تشخیص آن نیازمند بررسی دقیق پزشکی و گفتاردرمانی است. [۸][۷]

لکنت روان‌زا

لکنت روان‌زا کمتر از نوع رشدی دیده می‌شود، اما در برخی افراد وجود دارد. این نوع ممکن است پس از شوک‌های عاطفی شدید، استرس سنگین یا فشارهای روانی بروز کند. در این حالت، عوامل هیجانی نقش مهمی دارند و گفتار فرد تحت تأثیر وضعیت روانی او قرار می‌گیرد. [۳][۲][۸]

البته باید توجه داشت که همه موارد لکنت روان‌زا صرفاً ناشی از استرس نیستند. در بسیاری از موارد، عوامل زمینه‌ای دیگری هم وجود دارد و به همین دلیل، ارزیابی تخصصی اهمیت زیادی دارد. [۷][۸] در لینک زیر شامل یک ویدیو است که خانم دکتر ولی تبار اطلاعات تکمیلی در مورد لکنت روانزاد به شما ارائه می‌دهند. اختلال لکنت زبان چیست؟ تعریف تخصصی اما ساده

علائم هشداردهنده لکنت

لکنت در همه کودکان یکسان نیست، اما برخی نشانه‌ها در بیشتر موارد دیده می‌شوند. تکرار صداها، هجاها یا کلمات، کشیده‌گویی، مکث‌های طولانی و گیر کردن روی واژه‌ها از مهم‌ترین علائم هستند. گاهی کودک برای بیرون آمدن از این گیرها، دچار فشار عضلانی یا حرکات اضافه در صورت و بدن می‌شود. [۴][۳][۲]

از نشانه‌های دیگر می‌توان به تغییرات تنفسی، پلک زدن مداوم، تکان دادن سر، یا اجتناب از صحبت کردن اشاره کرد. اگر کودک بعد از مدتی از حرف زدن در جمع خودداری کند یا از موقعیت‌های کلامی بترسد، این موضوع باید جدی گرفته شود. هرچه این نشانه‌ها زودتر شناسایی شوند، درمان هم نتیجه بهتری خواهد داشت. [۳][۲][۷]

یک نکته مهم درباره تشخیص

بعضی کودکان در دوره‌ای از رشد گفتار، ناروانی‌های گذرا دارند که لزوماً لکنت پایدار نیست. اما اگر این وضعیت بیش از چند ماه ادامه یابد، شدت آن بیشتر شود یا با تنش و ناراحتی همراه باشد، لازم است کودک توسط گفتاردرمانگر ارزیابی شود. تشخیص زودهنگام، از تبدیل ناروانی موقت به لکنت پایدار جلوگیری می‌کند. [۶][۲][۷]

چه چیزی باعث لکنت می‌شود؟

برای لکنت، یک علت واحد و قطعی وجود ندارد. معمولاً مجموعه‌ای از عوامل در کنار هم باعث بروز آن می‌شوند. ژنتیک، رشد عصبی، تفاوت‌های پردازش گفتار، ویژگی‌های شخصیتی و فشارهای محیطی همگی می‌توانند در این مسیر نقش داشته باشند. [۲][۸][۷]

در برخی کودکان، لکنت به‌صورت طبیعی و تدریجی در دوره رشد ظاهر می‌شود. در برخی دیگر، عوامل بیرونی مانند اضطراب، تغییر محیط، تنش خانوادگی یا شوک روحی شدت علائم را بیشتر می‌کنند. به همین دلیل، نگاه درمانی باید چندبعدی باشد و فقط روی یک عامل تمرکز نکند. [۸][۲][۷]

نقش تشخیص تخصصی

تشخیص لکنت فقط با شنیدن چند تپق یا مکث انجام نمی‌شود. گفتاردرمانگر هنگام ارزیابی، به الگوی گفتار، سابقه خانوادگی، مدت شروع علائم، شدت ناروانی و واکنش‌های جسمی و روانی کودک توجه می‌کند. این ارزیابی کمک می‌کند مشخص شود آیا کودک به درمان فوری نیاز دارد یا باید مدتی تحت نظر باشد. [۲][۷]

در برخی موارد، لکنت با سایر اختلالات گفتاری یا زبانی همراه است. گاهی نیز اضطراب، ترس از صحبت کردن یا تجربه‌های منفی قبلی در شدت آن نقش دارند. بنابراین تشخیص دقیق، پایه انتخاب درمان مناسب است و نباید سرسری گرفته شود. [۴][۳][۷][۲]

راه‌های درمان لکنت

درمان لکنت معمولاً ترکیبی از روش‌های تخصصی و حمایت خانوادگی است. در حال حاضر، مؤثرترین و اصلی‌ترین درمان، گفتاردرمانی است. با این حال، بسته به شرایط فرد، می‌توان از روش‌های مکمل هم استفاده کرد. [۱۰][۹][۷][۲]

گفتاردرمانی

گفتاردرمانی مهم‌ترین و مؤثرترین روش درمان لکنت است. در این روش، درمانگر به کودک کمک می‌کند تا الگوی گفتار خود را بهتر بشناسد، سرعت صحبت را کنترل کند، تنفس را هماهنگ‌تر کند و در موقعیت‌های گفتاری احساس امنیت بیشتری داشته باشد. [۹][۷][۲]

در جلسات درمانی، تکنیک‌ها بسته به سن کودک و نوع لکنت انتخاب می‌شوند. برای کودکان خردسال، درمان معمولاً غیرمستقیم‌تر است و والدین هم آموزش می‌بینند. برای کودکان بزرگ‌تر یا بزرگسالان، تمرین‌های مستقیم‌تر و هدفمندتر به کار می‌رود. [۱۰][۹][۷][۲]

درمان رفتاری-شناختی

وقتی لکنت با اضطراب، ترس، اجتناب یا احساس شرم همراه باشد، درمان رفتاری-شناختی می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد. این روش به فرد کمک می‌کند افکار منفی درباره صحبت کردن را کاهش دهد و با آرامش بیشتری وارد موقعیت‌های گفتاری شود. [۳][۲]

این درمان به‌ویژه برای کودکانی مفید است که تجربه‌های منفی از تمسخر، سرزنش یا شکست در ارتباط داشته‌اند. ترکیب این روش با گفتاردرمانی، معمولاً نتیجه بهتری به همراه دارد. [۹][۳][۲]

بازی‌درمانی

برای کودکان، بازی‌درمانی یک روش جذاب و مؤثر است. کودک در فضای بازی، بدون فشار مستقیم، فرصت تمرین گفتار پیدا می‌کند. استفاده از قصه‌گویی، نقش‌آفرینی، تقلید صداها، بازی‌های نوبتی و فعالیت‌های کلامی ساده می‌تواند روند درمان را طبیعی‌تر و دلپذیرتر کند. [۱۰]

بازی‌درمانی به‌ویژه برای کودکان پیش‌دبستانی مفید است، چون در این سن، یادگیری از طریق بازی بسیار مؤثرتر از آموزش مستقیم است. این روش همچنین استرس کودک را کمتر می‌کند و میل او به صحبت کردن را بالا می‌برد. [۱۰]

گروه‌درمانی

گروه‌درمانی به کودک کمک می‌کند احساس تنهایی و تفاوت نداشته باشد. وقتی کودک می‌بیند افراد دیگری هم تجربه مشابهی دارند، احساس شرم و انزوا کاهش می‌یابد. این روش از نظر روانی بسیار ارزشمند است و می‌تواند به پذیرش بهتر لکنت کمک کند. [۹][۱۰]

گروه‌درمانی همچنین فضای مناسبی برای تمرین ارتباط، نوبت‌گیری در صحبت و تقویت مهارت‌های اجتماعی فراهم می‌کند. برای برخی کودکان، همین حس هم‌دلی و همراهی، یک بخش مهم از مسیر درمان است. [۹][۱۰]

تمرینات تنفسی و عضلانی

در بعضی موارد، تمرینات تنفسی و ریلکسیشن می‌توانند به کاهش تنش بدنی کمک کنند. این تمرین‌ها با هدف آرام‌سازی عضلات فک، لب‌ها و حنجره انجام می‌شوند و به کودک یاد می‌دهند هنگام حرف زدن، کنترل بیشتری روی تنفس و فشار عضلانی داشته باشد. [۷][۹]

البته این تمرین‌ها به‌تنهایی درمان کامل نیستند، اما در کنار گفتاردرمانی می‌توانند سودمند باشند. اجرای درست آن‌ها باید زیر نظر درمانگر باشد تا کودک به‌جای فشار بیشتر، آرامش بیشتری تجربه کند. [۲][۷]

دارودرمانی

دارو درمان اصلی لکنت نیست. در برخی موارد خاص، اگر فرد دچار اضطراب یا اختلالات همراه باشد، پزشک ممکن است داروهایی را برای شرایط جانبی تجویز کند. اما هیچ داروی مشخصی وجود ندارد که به‌تنهایی لکنت را درمان کند. [۷][۲]

به همین دلیل، مصرف خودسرانه داروها نه‌تنها مفید نیست، بلکه می‌تواند خطرناک باشد. درمان دارویی فقط باید با نظر پزشک و در صورت نیاز واقعی انجام شود. [۲][۷] برای دستیابی به اطلاعات بیشتر در مورد داروی لکنت زبان به لینک زیر وارد شوید. https://koodaksun.com/content/478

ابزارهای کمکی

برخی وسایل و ابزارهای الکترونیکی برای کمک به روانی گفتار طراحی شده‌اند. این ابزارها ممکن است در بعضی افراد اثراتی داشته باشند، اما برای قضاوت درباره اثربخشی طولانی‌مدت آن‌ها هنوز به پژوهش‌های بیشتری نیاز است. بنابراین این وسایل باید به‌عنوان مکمل در نظر گرفته شوند، نه جایگزین درمان اصلی. [۹][۷]

نقش تغذیه در کنار درمان

تغذیه سالم می‌تواند به سلامت عمومی کودک کمک کند و از این نظر برای او مفید است. اما باید دقت کرد که تغذیه، درمان لکنت نیست. بعضی افراد درباره اثر غذاها یا مکمل‌ها بر لکنت صحبت می‌کنند، اما این موضوع هنوز پشتوانه علمی قوی ندارد. [۱۱]

اگر بخواهیم به تغذیه در کنار درمان اشاره کنیم، بهتر است آن را به‌عنوان یک عامل حمایتی ببینیم، نه درمان اصلی. در این زمینه، این مقاله می‌تواند برای شما مفید باشد: آیا تغذیه در لکنت زبان کودکان تاثیر دارد؟ آیا غذاها با طبع گرم و سرد لکنت را درمان می‌کنند؟. [۱۱]

رفتار درست خانواده

خانواده نقش بسیار مهمی در کاهش شدت لکنت دارد. والدین باید به کودک فرصت بدهند با آرامش حرف بزند و از قطع کردن یا تصحیح مداوم گفتار او خودداری کنند. فشار، اجبار و عجله، معمولاً وضعیت را بدتر می‌کند. [۳][۱۰][۹]

بهتر است فضای خانه آرام باشد و کودک احساس کند برای صحبت کردن امنیت دارد. والدین باید با حوصله گوش دهند، کودک را تشویق کنند و از مقایسه او با دیگران پرهیز کنند. همچنین، نباید اجازه دهند لکنت باعث انزوای کودک از جمع همسالان شود. [۱۰][۳][۹]

آیا پیشگیری از لکنت ممکن است؟

در حال حاضر، راه قطعی برای پیشگیری از لکنت وجود ندارد. چون علت دقیق آن در همه افراد یکسان نیست، نمی‌توان یک روش پیشگیرانه قطعی برای همه کودکان معرفی کرد. با این حال، تشخیص زودهنگام، کاهش فشار روانی و شروع درمان در زمان مناسب، می‌تواند از شدیدتر شدن مشکل جلوگیری کند. [۸][۷][۲]

اگر والدین متوجه نشانه‌های لکنت شدند، بهتر است سریع‌تر از حدس و گمان عبور کنند و از گفتاردرمانگر کمک بگیرند. هرچه مداخله زودتر شروع شود، احتمال بهبود بهتر است. [۷][۲]

نظر خانم دکتر زهرا ولی‌تبار

به گفته خانم دکتر زهرا ولی‌تبار، مهم‌ترین نکته در درمان لکنت این است که خانواده‌ها کودک را با این مشکل تنها نگذارند. ایشان تأکید می‌کنند که لکنت با سرزنش، عجله یا فشار بیشتر نمی‌شود، بلکه با آرامش، همراهی و درمان تخصصی بهتر کنترل می‌شود. [۳][۹]

خانم دکتر زهرا ولی‌تبار همچنین اشاره می‌کنند که اگر کودک در محیطی امن قرار بگیرد و درمان به‌موقع آغاز شود، احتمال بهبود بسیار بیشتر خواهد بود. از نگاه ایشان، گفتاردرمانی باید هسته اصلی درمان باشد و نقش خانواده در کنار آن بسیار تعیین‌کننده است. [۲][۷]

جمع‌بندی

لکنت یک اختلال گفتاری شایع است که می‌تواند بر روانی گفتار، اعتمادبه‌نفس و ارتباط اجتماعی اثر بگذارد. این اختلال انواع مختلفی دارد و دلایل آن معمولاً چندعاملی است. تشخیص زودهنگام، درمان تخصصی و همراهی خانواده، مهم‌ترین عوامل در مدیریت موفق آن هستند. [۱][۸][۳][۷][۲]

اگر کودک نشانه‌های لکنت دارد، بهترین کار این است که هرچه زودتر توسط گفتاردرمانگر ارزیابی شود. گفتاردرمانی همچنان مؤثرترین روش درمان است و در کنار آن، آرامش خانه، حمایت عاطفی و سبک زندگی مناسب می‌تواند نتیجه درمان را بهتر کند. برای مطالعه تکمیلی، دعوت میکنیم که حتما به لینک زیر مراجعه کنید:. [۱۲][۱۱][۱۰][۹][۷][۲]

منابع

مشاوره آنلاین

شما می توانید از طریق فرم زیر مشکل کودک خود را با ما در میان بگذارید. کارشناسان ما در با توجه به زمان مقتضی با شما تماس بگیرند.

افزودن دیدگاه جدید